Orta Doğu Teknik Üniversitesi (ODTÜ) öncülüğünde Çin ile yapılan işbirliği kapsamında geliştirilecek “CHERI” isimli iki gezici keşif aracı (rover), Ay’ın güney kutbundaki şiddetli yüzey şartlarında vazife yapacak, yapay zeka dayanağıyla yüzeyin üç boyutlu haritasını çıkaracak.
ODTÜ, Chang’e-8 misyonu görevi kapsamında, Çin Uzay Ajansı (CNSA), Zhejiang Üniversitesi ve STAR.VISION ile milletlerarası işbirliği yaptı.
Misyon, Çin’in Ay’ın güney kutbunu keşfetmesini ve ülkenin 2030’larda Memleketler arası Ay Araştırma İstasyonu’nun (ILRS) nereye inşa edileceğinin tespitine ait planı kapsıyor.
Bu çerçevede, ODTÜ Robotik ve Yapay Zeka Teknolojileri Araştırma ve Uygulama Merkezi (ROMER) araştırmacıları tarafından geliştirilecek “CHERI” isimli proje kapsamındaki iki mikro keşif aracı, birbirleriyle etkileşimli biçimde Ay’ın güney kutbunda bilimsel data toplayacak, tahliller gerçekleştirecek ve yapay zeka dayanağıyla kendi rotalarını otonom formda belirleyerek üç boyutlu haritalandırma yapacak.
Yaklaşık 5 kilogram yüklerinde olması planlanan araçların 2028’in sonunda Ay’ın güney kutbuna gönderilmesi hedefleniyor. Türkiye, böylece Ay’ın güney kutbuna keşif aracı gönderen 6’ncı ülke, tıpkı anda iki keşif aracı gönderen birinci ülke olacak.
“Ay toprağını kullanıp orada yapılar yapmak üzere fikirlerimiz de var”
Prototipi oluşturulan araçlar ve yürütülen çalışmalara ait AA muhabirine açıklamalarda bulunan ODTÜ ROMER Müdür Yardımcısı Doç. Dr. Mustafa Mert Ankaralı, merkezin 2019’da kurulduğunu, robotik alanının çabucak hemen her kısmında araştırma ve geliştirme faaliyetleri yürüttüklerini tabir etti.
Projenin hayata geçirilmesinin heyecan verici olduğunu lisana getiren Ankaralı, önemli manada hususa çalıştıklarını vurguladı.
Çin’de bu yıl düzenlenen “Uzay Günü” etkinliğinde Ay’ın güney kutbuna gitme fırsatını elde ettiklerini aktaran Ankaralı, “İki robotumuz bu uzay vazifeleri kapsamında birinci sefer orada olacak. Ay’da keşif misyonları yapacak. Yapay zeka dayanaklı farklı çalışmalar yürütüp bilimsel ve teknolojik manada ülkemize kıymetli katkı sunacağını düşünüyoruz.” dedi.
Bu projenin başlangıç fakat ülke için kıymetli bir adım olduğunun altını çizen Ankaralı, “Daha âlâ noktalara geleceğimizi düşünüyoruz. Mars, asteroit ya da uzaya daha kapsamlı, daha büyük robotları gönderme, bir sonraki noktada örnek alıp Dünya’ya getirerek onları inceleme ya da Ay toprağını kullanıp üç boyutlu yazıcılarla orada yapılar yapmak üzere çok farklı fikirlerimiz de var.” diye konuştu.
“Ay’ın güney kutbu hayli ilgi alımlı bir nokta”
ODTÜ Havacılık ve Uzay Mühendisliği Kısmı Öğretim Üyesi ve projenin yürütücüsü Doç. Dr. Halil Ersin Söken, Ay’a gönderilecek 2 keşif robotunun “CHERI” ismini Osmanlı’daki yeniçeri askerlerinden esinlenerek belirlediklerini anlattı.
Bunun, iki robotun birbiriyle etkileşimli olarak Ay’da çalışacağı birinci uzay misyonu olacağını vurgulayan Söken, şunları kaydetti:
“Çin’de şu anda işbirliği yaptığımız STAR.VISION isimli özel bir firma var. Bu firma daha çok uzaydaki uydular için yapay zekayla hesaplama kapasitesine sahip işlemciler üretiyor ve bunları halihazırda uydular üzerinde de uygulamış ve test etmiş durumdalar. Bizim roverlarımızla bir arada bunu Ay’ın yüzeyinde uygulama bahtımız olacak. İki robotumuz da aslında yapay zeka teknolojisiyle, yapay zeka takviyeli işlemcilerle donatılacak. Bu sayede birbirleriyle de işbirliği yaparak Ay’ın yüzeyinin üç boyutlu haritalandırılmasını hedefliyoruz.”
Ay’ın güney kutbuna iniş yapılması hedeflenen bölgenin şiddetli arazi koşullarına sahip olduğuna işaret eden Söken, şöyle konuştu:
“Ay’ın güney kutbu aslında hayli ilgi cazip bir nokta. Bilhassa NASA, yörüngede bulunan bir uzay aracıyla burada buz formunda suyun varlığından şüphelendi. Lakin bir taraftan da hem hayli kraterli yapısı hem de şiddetli aydınlanma şartları nedeniyle buraya bir rover göndermenin ötesinde, burada roverı işletmek, kullanmak ve ilerletmek hayli güç.
Bu manada da aslında birincilerden birini başarmayı hedefliyoruz. Şu ana kadar bu misyonu yapabilen, yani Ay’ın güney kutbunda ilerleyen rover yok. 2028’e kadar bunu başaran öteki araç olur mu bilemiyoruz, biz Ay’ın güney kutbunda rover ilerleten ve bunu muvaffakiyetle gerçekleştiren birinci ülke olmayı amaçlıyoruz. Bu yıla kadar farklı araç gönderecek ülkeler olabilir lakin şu anda Ay’a rover gönderebilen 5 ülke var. Biz bu vazifesi muvaffakiyetle gerçekleştirerek 6’ncı ülke olmayı planlıyoruz. Beraberinde de bu misyonumuzla birlikte tıpkı anda iki roverı birden Ay’ın yüzeyinde işleten birinci ülke olmayı hedefliyoruz.”
“Ay’ın coğrafyasını anlamak açısından büyük bilgi sağlayacak”
Halihazırda Ay yörüngesinde dolaşan araçların farklı bilimsel tekniklerle üç boyutlu harita oluşturmaya çalıştığını, Ay’ın yer biçimleriyle eş düzlemde bulunarak yapılan üç boyutlu çalışmanın ise bulunmadığını aktaran Söken, “Roverlarımız, 2 farklı noktadan imaj çekebilme ve farklı perspektiflerden imaj alabilme yetkinliğine sahip. Bizim roverlarımız, bunu başaran birinci roverlar olacak. Bu da bize bilimsel manada Ay’ın coğrafyasını anlamak açısından büyük data sağlayacak.” bilgisini paylaştı.
Uzay araştırmalarının önünün açık olduğuna vurgu yapan Söken, “Artık Mars’ta hayat istasyonları kurulmasını yahut asteroit madenciliği üzere farklı hususları konuşmaya başladık. Bu türlü bir vazifeyle kendimizi kanıtladıktan sonra da hem ulusal hem de milletlerarası paydaşlarla işbirliği yapmak manasında önümüzün çok daha açık olduğuna inanıyorum.” değerlendirmesinde bulundu.
“Türkiye’nin geldiği nokta onların da ilgisini çekti”
ODTÜ Rektörü Prof. Dr. Ahmet Yozgatlıgil ise projenin milletlerarası işbirliğiyle hayata geçirildiğini, iki aracın Ay yüzeyinde haritalama, navigasyon ve manzara elde etme noktasında araştırmalar yapacağını belirtti.
Birbirleriyle haberleşen iki robotun yapay zeka ile desteklendiğini anlatan Yozgatlıgil, şu bilgileri verdi:
“İki robotun eş olarak Ay’ın güney kutbunda vazife yapması dünyada bir birinci aslında. Güney kutbu, gece ve gündüz sıcaklık farkının çok fazla olduğu bir yer ve güçlü şartlarda bu misyonları gerçekleştireceğiz. Türkiye’nin geldiği nokta, geliştirdiği ve sahip olduğu teknolojiler onların da ilgisini çekti ve bu kapsamda bizi kendilerinin Chang’e-8 misyonuna kabul ettiler.”
“CHERI”nin, öğrenci ve öğretim üyeleriyle birlikte ODTÜ’nün yerleşkeler ortası gerçekleştirdiği bir proje olduğunun altını çizen Yozgatlıgil, TÜBİTAK UZAY’ın projeye büyük takviye verdiğini aktardı.
Sanayide de birçok firmayla işbirliği yapacaklarını söyleyen Yozgatlıgil, “Bu proje sayesinde 2028’de Ay yüzeyinde Türkiye’nin varlığını gerçekleştireceğiz. Ulusal Uzay Programı’mız kapsamında Ay ile ilgili gayelerimiz var. Birinci amacımız, Ay’a sert iniş ve bu hususta çalışmalar çok güzel gidiyor. Biz de aslında bu kapsamda Türkiye’nin Ulusal Uzay Programı’na ODTÜ olarak dayanak vermiş olacağız. Bu bizi çok heyecanlandırıyor.” diye konuştu.
“Gezegenler ortası bağlantıyla ilgili araştırmaları gerçekleştiriyoruz”
Prof. Dr. Yozgatlıgil, ODTÜ öncülüğünde yürütülen birçok proje olduğuna işaret ederek, şunları kaydetti:
“Şu anda yürümekte olan ve teklif ettiğimiz memleketler arası projeler var. Mesela gezegenler ortası bağlantı. Bugün artık 5G, 6G ve ötesi konuşulurken bir yandan da Güneş Sistemi’mizde gezegenler ortası irtibatla ilgili araştırmaları gerçekleştiriyoruz. Yeniden uzayla ilgili projemiz, Pasifik’in 2 bin 500 metre derinliğinde Jüpiter’deki misal şartlara sahip ortamlarda ömrün varlığını, hayatın kaynaklarını araştırmak. Bunun üzere birçok projemiz devam ediyor, yenileri de eklenecek ve uzayla ilgili çok kıymetli projeler gerçekleştireceğiz. Türkiye’nin Ulusal Uzay Programı’nda uzay alanında ihtisaslaşmış bir teknoloji geliştirme bölgesinin ODTÜ işbirliğiyle kurulması var, bununla ilgili Sanayi ve Teknoloji Bakanı’mız yakın vakitte açıklama yaptı. ODTÜ uzay alanında bir teknoloji geliştirme bölgesi kuracak ve birçok firma ve üniversitemiz uzay alanında araştırmalar gerçekleştirecek.”
Kaynak: Son Dakika
