Bulgaristan’ın 1984-1989 yıllarında uyguladığı asimilasyon siyasetine karşı çıkan ülkedeki Türkler, yaşadıkları baskı ve zulmü ortadan geçen yıllara karşın unutamıyor.
Bulgaristan’ın güneydoğusundaki Koşukavak (Krumovgrad) kentinde 1979-1984 yıllarında öğretmenlik yapan Şükrü Süleyman Mehmed, AA muhabirine, Belene Kampı’nda yaşadıklarını ve Türkiye’ye geliş sürecini anlattı.
Mehmed, mesleğini büyük bir sevgiyle icra ettiğini belirterek, 1984 yılının sonbaharına girildiğinde Bulgaristan’daki Türk azınlığa yönelik baskıların artacağının hissedilmeye başlandığını söyledi.
1981-1984 yıllarında birtakım köylerde Türklerin isimlerinin zorla değiştirilmeye başlandığına dair haberler aldıklarını anlatan Mehmed, “20. yüzyılın son devirlerinde teknolojinin ve irtibatın bu kadar geliştiği bir çağda böylesine ilkel bir uygulamaya geçileceğini düşünemedik.” dedi.
Mehmed, Bulgaristan idaresinin Eylül 1984’te Türkleri zorla “Bulgarlaştırma” sürecini başlatacağının büsbütün netleştiğini belirterek, “Asimilasyon dediğimiz şey, aslında zorla Bulgarlaştırmadır. Avrupa Kurulu arşivlerinde de bu süreç, ‘zorla Bulgarlaştırma’ olarak geçmektedir.” diye konuştu.
Görev yaptığı okulda Türk kökenli sırf 5 öğretmenin bulunduğunu anlatan Mehmed, Bulgar kökenli öğretmenlerin latifeyle karışık “Kendine isim seçtin mi?” diye sorduklarını belirtti.
Bu kelamlara çok sert reaksiyon verdiğini söyleyen Mehmed, “Çok büyük bir tartışma oldu aramızda. Okulun parti sekreteri beni odasına çağırdı ve bana ‘Çok şiddetli reaksiyon gösteriyorsun. Bu süreç ne değerine olursa olsun tamamlanacak ve seni harcayacaklar.’ dedi. Ben doğal ne kadar ileri gideceklerini kestirim edemedim.” diye konuştu.
“O gün okuldan çıktım ve bir daha Bulgaristan’da öğretmenlik yapamadım”
Mehmed, 28 Aralık 1984’te okul idaresinin “isim değiştirme dilekçesi” imzalatmak istediğini lakin kabul etmediğini belirterek, “‘Bunu yapamam’ dedim, ben bu utançla yaşayamam. Benim ismimle, etnik kökenimle bir meselem yok. Benim etnik kökenim bu ülkenin var olmasına pürüz teşkil edecekse o vakit beni göndersinler dedim onlara.” tabirlerini kullandı.
Ertesi gün ders sırasında polislerin sınıfa geldiğini anlatan Mehmed, yaşadıklarını şöyle aktardı:
“Dersin bitmesine yaklaşık 20 dakika vardı. Kapı çaldı. İki silahlı polis ve bir sivil vazifeli vardı. ‘Bizimle geliyorsun.’ dediler. Ben de öğrencilere dönüp ‘Çocuklar, bu sahneyi unutmayın. Bu devirde neler yaşandığını unutmayın.’ dedim. O gün okuldan çıktım ve bir daha Bulgaristan’da öğretmenlik yapamadım.”
Mehmed, gözaltına alındıktan sonra polis merkezinde fizikî şiddete maruz kaldığını belirterek, “O gün Kırcaali ve Mestanlı kentlerinde çok sayıda Türk tutuklanmış, birinci Belene sevkleri de o gün olmuş esasen.” dedi.
Gözaltında kaldığı müddet boyunca iki sefer sorguya alındığını anlatan Mehmed, şöyle devam etti:
“Ben kendilerine, ‘Bana azap etmenize gerek yok. Ben sizin dediğinizi yapmayacağım. Şayet kanunlara karşı geliyorsam mahkeme beni yargılasın ve ismimi değiştirmediğim için mahpusa gönderecekse göndersin.’ dedim. O devrin polis şefi ise bana ‘Sen, galiba bir şeyi anlamadın. Artık yasa, mahkeme falan yok. Biz ne dersek o olacak.’ dedi.”
Mehmed, gözaltı sürecinin akabinde daima baskı altında tutulduğunu anlatarak, 16 Ocak 1985’te yine polis tarafından çağrıldığını söyledi.
Kırcaali’deki otelde yapılan görüşmede kendisine devlet ismine muhbirlik teklif edildiğini belirten Mehmed, “Benden, Türkleri izleyip bilgi vermemi istediler. Ben de ‘Ben bir beşerim ve onurum var.’ diyerek bunu reddettim.” formunda konuştu.
Mehmed, 8 Mart 1985’te yine polis merkezine götürüldüğünü tabir ederek, “Belene Kampı’na 9 Mart 1985’te girdim, 20 Ağustos 1986’da çıktım.” dedi.
???????Belene Kampı’ndaki tecrit günleri
Belene Kampı’nda tecrit cezasına da maruz kaldığını anlatan Mehmed, 31 Ocak 1986’da yaşadığı olayı şöyle aktardı:
“Bir akşam gardiyan bize eşyalarımızı hazırlamamızı söyledi. Konuta gönderileceğimizi sandık. Orada bu türlü bir gelenek vardı, çıkan kişi elindeki yiyecek ve eşyaları arkadaşlarına bırakırdı. Biz de her şeyimizi dağıttık. Sonraki sabah bizi bir araca bindirdiler lakin kamptan birkaç kilometre uzaklaştıktan sonra bir subay durdurup ‘Siz, meskene gitmiyorsunuz, tecride gönderiliyorsunuz.’ dedi. Daha sonra bizi bataklık içindeki 40 kişilik tecrit kısmına götürdüler.”
Tecrit kısmındaki şartların çok ağır olduğunu anlatan Mehmed, burada tutulan mahkumların aileleriyle görüşmelerine müsaade verilmediğini, verilen yemeklerin de ana kamptakilere nazaran çok daha berbat olduğunu söyledi.
Mehmed, makûs şartlar nedeniyle kimi mahkumların sıhhat sıkıntıları yaşamaya başladıklarını belirterek, “Tatlı, meyve, süt, yoğurt, şeker, hiçbir şey vermiyorlardı. Vitamin alamıyoruz. Bu da farklı bir azap yoluydu. Kimilerinin kirpikleri bile dökülmeye başladı.” dedi.
Yaşananlara reaksiyon olarak 25 Mart 1986’da açlık grevi başlattıklarını tabir eden Mehmed, “Ben 14 gün açlık grevi yaptım. Kimi arkadaşlar, 18 gün devam etti. Çok ağır bir süreçti, yalnızca su içiyorduk.” diye konuştu.
Mehmed, 18 Nisan 1986’da yine büyük toplama kampına götürüldüğünü anlatarak, 8 Ağustos’ta ikinci defa açlık grevine başladığını ve yaklaşık 20 kişinin kendisine katıldığını söyledi.
“8 gün sonra açlık grevini bırakmamı istediler. 5 gün sonra da beni sürgüne gönderdiler.” diyen Mehmed, bir Bulgar köyünde yaklaşık 27 ay sürgünde kaldığını tabir etti.
Mehmed, sürgün devrinde bir çiftlikte 140 hayvana baktığını belirterek, “Toplama kampına nazaran sürgün hayatı daha katlanılabilirdi yani o Belene Kampı’nın bulunduğu adadan çıkıp da sürgüne gitmeyi kurtuluştan sayıyoruz, düşünebiliyor musunuz?” diye konuştu.
“Türkiye’de mesleğime yine kavuştum”
Serbest bırakıldıktan sonra öğretmenlik yapmasının yasaklandığını ve bu nedenle inşaatlarda çalıştığını anlatan Mehmed, “1989 yılı mayıs sonunda Türkiye’ye göç ettik ve 10 Haziran’da Türkiye’ye giriş yaptık. Türkiye’de mesleğime yine kavuştum.” dedi.
Mehmed, yaşadığı travmanın tesirlerinin yıllar boyunca devam ettiğini belirterek, “Daha sonra arkadaşlarla birlikte yaşananları memleketler arası platformlara taşımaya karar verdik. Bu kapsamda 2003-2013 yıllarında Avrupa Kurulunda çalışmalar yürüttüm. Bulgaristan’da yaşananların tamamı Avrupa Kurulunun arşivlerine geçti.” diye konuştu.
1989’da Türkiye’ye göç ettiklerini, 1992’de birinci kere Bulgaristan’a döndüğünü belirten Mehmed, “İlk iş olarak Türk adımı geri aldım.” dedi.
Asimilasyon kampanyası
Sovyetler Birliği’nin Kızıl Ordusunun kuşatması sayesinde Bulgaristan’da 1944’te darbeyle iktidara gelen komünist rejim, çöküş sürecine girince milliyetçiliğe sarılıp “tek ulus-tek milliyet” oluşturma hayaliyle Türk ve Müslümanların etnik kimlik, din, lisan ve kültür özgürlüğünü sonlandırmaya çalıştı.
Bulgaristan’da 45 yıl iktidarda kalan komünist seçkin, siyasi muhaliflerine karşı baskının en ağırını Türklere ve Müslümanlara yönlendirdi. 1946’da çıkartılan kanunla azınlık okulları kapatıldı, bir müddet sonra da ana lisanda eğitim büsbütün yasaklandı.
Ülkede 1984’te başlatılan “Yeniden Doğuş” yahut “Soya Dönüş” süreci olarak isimlendirilen periyotta Müslümanların ve Türklerin, isimlerini Bulgar isimleriyle değiştirmeleri tarafında baskılar uygulandı. Bu duruma karşı çıkanlar, mahpus, hudut dışı edilme ve Tuna Irmağı üzerindeki adada bulunan Belene Toplama Kampı’na gönderilme üzere çeşitli baskılara maruz bırakıldı.
Asimilasyon kampanyası sırasında binlerce Türk ve Müslüman, meydanlarda toplanıp protestolara katılırken askerlerin ateş açması sonucu onlarca kişi hayatını kaybetti.
Dünya basını, olimpiyat ve dünya şampiyonu ulusal halterci Naim Süleymanoğlu’nun 1986’da Türkiye’ye kaçmasıyla Bulgaristan’da yaşayan Türklere uygulanan baskılardan haberdar oldu. Birçok devlet, bu durumdan ötürü Bulgaristan’a reaksiyon gösterdi.
Tepkiler sonucunda azınlıkları sürgün etme kararı alan Bulgaristan idaresi, 24 Mayıs 1989 tarihinden itibaren Türkleri kümeler halinde Türkiye sonuna yığdı ve 2 Haziran 1989’da Türkiye’den ülkesindeki azınlığı kabul etmesi için hudut kapılarını açmasını istedi.
Türkiye’nin 4 Haziran 1989’da Kapıkule Hudut Kapısı’nı açmasıyla 22 Ağustos 1989’a kadar yaklaşık 350 bin Türk, Bulgaristan’ı terk edip Türkiye’ye göçtü.???????
Kaynak: Son Dakika
