Pedja Trifunovic’in nişanlısının meskenini birinci ziyaret ettiğinde başı karışmıştı. Ön kapıdan içeri girerken Sophia ona ayakkabılarını çıkarmadan girebileceğini söyledi.
“Uyuduğunuz yere ayakkabılarınızla giriyorsunuz… O an ‘bu iğrenç’ diye düşündüm” diye hatırlıyor.
ABD’de yaşayan Sophia ise Sırbistan kökenli olan Pedja’nın ayakkabılarını çıkardığını öğrendiğinde benzeri derecede şaşırmıştı:
“Evinde ayaklarımın kokmasını mı istiyorsun? Bırak spor ayakkabılarım ayağımda kalsın”.
Pedja’nın konut içinde terlik, Sophia’nın ise spor ayakkabı giydiğini gösteren bir TikTok görüntüsünün altında, kimin daha hijyenik olduğu konusunda yüzlerce yorum yapıldı.
Peki kim haklı? Konut içinde ayakkabı giymek sıhhat açısından risk oluşturur mu?
BBC Dünya Servisi bunu öğrenmek için bir mikrobiyoloji laboratuvarını ziyaret etti.
Dünya çağında bir bölünme
Ayakkabılarınızı çıkarıp çıkarmamanız büyük ölçüde nerede büyüdüğünüze bağlı.
Ortadoğu, Asya ve Balkan ülkelerinin birçoklarında kapalı yerde ayakkabıyla dolaşmak kaba kabul edilir.
Buna karşılık, Avrupa’nın birtakım bölgelerinde ve ABD’de bir konuktan ayakkabılarını çıkarmasını istemek kaba görülebilir.
Japonya, dünyada ayakkabı konusunda en katı kurallardan kimilerine sahip. Birden fazla meskende “genkan” ismi verilen ve ayakkabıların çıkarılması gereken hududu belirleyen özel bir giriş alanı bulunur.
Londra’daki SOAS Üniversitesi’nde antropoloji alanında öğretim vazifelisi olan Dr Fabio Gygi’nin açıklamasına nazaran, şayet bir turist ayakkabılarını çıkarmayı unutursa “hemen güçlü bir reaksiyon gelir”:
“İnsanlar adeta üzerinize atlayıp ‘hayır, dur, ayakkabılarını çıkar’ der.”
Gygi’ye nazaran bu reaksiyonun hem hijyenik hem de felsefi bir sebebi var:
“Sembolik olarak dışarısı, kirlenme, tehlike ve kirli ya da kirletici olan her şeyle ilişkilendirilir.
“İç yer ise pak tutulmak istenen yerdir… Saflık ulaşılması gereken bir durumdur ve birçok dini ritüel bu fikir etrafında şekillenir”.
Ayakkabılarımızda hangi bakteriler var?
Bir hafta sonu boyunca İngiltere’nin Brighton kentinde giyilmiş bir çift spor ayakkabıyı, üzerlerinde nelerin bulunduğunu görmek için bir mikrobiyoloji laboratuvarına götürdük.
Brighton Üniversitesi’nde mikrobiyolog Dr Sarah Pitt tarafından ayakkabıların üst ve alt kısımlarından sürüntü örnekleri alındı ve numuneler bir gece boyunca petri kabında çoğalmaya bırakıldı.
Ertesi gün, örneklerin mikroskop altında incelenmesinde çok sayıda bakteri ortaya çıktı.
Pitt’in açıklamasına nazaran, bunlar ortasında sağlıklı bireylerde bile makûs enfeksiyonlara yol açan ve stafilokok enfeksiyonlarının nedeni olan Staphylococcus aureus da vardı:
“Kendinizi kaşır ve oraya Staphylococcus aureus bulaştırırsanız, irinle dolu büyük bir çıban oluşabilir” diyor.
Pitt ayrıyeten bunun bağışıklık sistemi zayıflamış şahıslarda zatürreye ve kan dolanımı enfeksiyonlarına da yol açabileceğini ekliyor.
Ayakkabılarda ayrıyeten bakterinin Staphylococcus epidermidis ismi verilen yakın bir çeşidi de bulundu.
Bu bakteri doğal olarak insan derisinde yaşar.
Bu patojen, bağışıklık sistemi zayıf bireylerde önemli hastalıklara neden olabilir ve çoklukla hastane yatışları sırasında hastalar tarafından kapılır.
Diğer araştırmalar ayakkabıların E. coli üzere dışkı kaynaklı bakteriler de dahil olmak üzere öteki patojenlerle de kirlenebileceğini gösteriyor.
Biyomedikal Bilimler Enstitüsü başkanı olan Pitt, “Dünyanın her yerinde farklı bakteriler olabilir; ayrıyeten mantarlar ve parazitler de bulunur” diyor.
Dışarıdaki bakteriler konutlarımızda yaşayabilir mi?
Araştırmalar, ayakkabıların dış ortamlardaki bakterileri konutlarımıza süratle taşıyabildiğini gösteriyor.
Pitt, “Mikroorganizmaların meskende canlı kalabildiğine ve potansiyel olarak konutunuzdaki öteki bireylere enfeksiyon bulaştırabildiğine dair güçlü deliller var” diyor.
Pitt’e nazaran mikroplar birkaç gün boyunca ya da hatta sıcak bir halı üzerinde daha da uzun müddet canlı kalabilir.
Bundan sonra bile, bir yüzey üzerinde tekrar tekrar yürümek birtakım bakterileri “yeniden etkinleştirebilir” ve onları tekrar beşerler için bulaşıcı hale getirebilir.
Pitt, “Bir bebekle birlikte halının üzerinde emekliyorsanız… Halıya bastığınızda enfeksiyonu yine etkinleştirirsiniz” diye açıklıyor.
Bu durum, birden fazla sağlıklı yetişkinden çok bebekler yahut yaşlılar üzere bağışıklık sistemi zayıf şahıslar için daha büyük bir risk oluşturuyor.
Pitt, organizmalara maruz kalmanın bağışıklığın gelişmesine yardımcı olabileceğini kabul etmekle birlikte, günlük ömrümüzün zati bizi çok çeşitli bakterilerle temas ettirdiğini belirtiyor.
Ayakkabılar çıkarılmalı mı, çıkarılmamalı mı?
Bu sorunun karşılığı, Pitt’e nazaran petri kabında yatıyor.
“Kapalı yerde ayakkabı giymek iğrenç lakin birebir vakitte gerçek bir sıhhat riski” diyor.
“Dünyanın neresinde olursanız olun, içeri girer girmez ayakkabılarınızı mutlaka çıkarmalısınız.”
“Ayakkabılarınızı nitekim çıkarmak istemiyorsanız, kapı paspası kullanmak ve halı bulundurmamak konutunuzdaki bakteri ölçüsünü azaltmaya yardımcı olabilir” diye açıklıyor.
“İdeal olan, konutunuzu haftada en az bir sefer derinlemesine temizlemenizdir; bu muhtemelen bakterileri, tozu ve kiri uzak tutmak için kâfi olacaktır” diyor.
Artık evli olan Sophia ve Pedja bir uzlaşmaya varmış durumda.
Sophia, “Sanırım her vakit spor ayakkabı giymeyi tercih ederim. Fakat Sırbistan’a gittiğimde terlik giymem gerektiğini biliyorum” diyor.
Çift ABD’deki konutundayken Sophia dışarıda giyilmemesi gereken “ev içi spor ayakkabılar” giyiyor.
“Ayağımda yükünü hissetmeyi seviyorum zira bununla büyüdüm” diye açıklıyor.
Pedja da Sophia’nın birtakım alışkanlıklarını edinmiş.
“Bazen acelem olduğunda ayakkabılarımla içeri girdiğim anlar oluyor” diyor.
Sophia ise şunu ekliyor: “Beni büsbütün Sırplı ya da Pedja’yı büsbütün Amerikalı yapmaya çalışmıyoruz. İkimiz de kendi kimliğimiziz ve bunu birleştirmeye çalışıyoruz.”
Orijinali İngilizce olan bu makalenin çevirisinde yapay zekadan yararlandık. Yayınlanmadan evvel çeviriyi bir BBC gazetecisi denetim etti. .
Kaynak: Haberler.com
