Hem ABD hem de İran, 8 Nisan’da ilan edilen ateşkesin akabinde duran savaşa geri dönmeyi tercih etmediklerini muhakkak ettiler.
Her iki taraf da, ortalarında süren çatışmalara karşın, Pakistan, Katar ve başkalarının arabuluculuğuyla yürütülen görüşmelerin sona ermesine müsaade vermedi.
ABD’nin güçlü deniz ve hava kuvvetleri hala İran‘ı vurabilecek uzaklıkta.
İran idaresinin güçlerini alarmda tuttuğu ve ateşkesi ABD ve İsrail’in verdiği ziyanı onarmak ve yine organize olmak için kullandığı varsayılabilir.
Körfez ve etrafındaki tansiyonun, her iki taraf için de yanlış hesap ve yanlış algı riskini yükselttiği açık.
ABD, yakınlarda ve büyük hasar verebilecek kapasitede olduklarını gösterip Tahran’a taviz vermesi için baskı yapmaya çalışıyor.
İranlılar ise ABD’ye direnme kararlılıklarının azalmadığını ve gerekirse Amerikan üslerine ve Arap Körfezi genelindeki altyapı tesislerine saldırabileceklerini hatırlatıyor.
ABD ve İran ortasında daha geniş kapsamlı mutabakata giden uzun ve tahminen de ulaşılamaz yoldaki birinci amaçlar, ateşkesin devamı ve daha çok görüşme yapmayı öngören bir “mutabakat zaptı” üzerinde muahedeye varılması.
Ancak buna ulaşmak zorlaşıyor.
İranlılar, önemli müzakereler için ön şart üzere görünen Hürmüz Boğazı’nı yine açmak için, tahminen de yaptırımların kaldırılması yahut dondurulmuş varlıkların özgür bırakılması formunda bir bedel talep edecekler.
Eskiden hayati ve işlek bir su yolu olan boğazdan yalnızca birkaç gemi geçebiliyor. İran, 28 Şubat’ta ABD ve İsrail’in saldırısının akabinde boğazı kapatmıştı.
Suudi Arabistan, Kızıldeniz limanlarına bir ölçü petrolü boru sınırıyla taşıyor ve Birleşik Arap Emirlikleri (BAE), Hürmüz Boğazı’nın ötesinde, Umman Körfezi’ne bakan küçük kıyı şeridindeki terminallere bir boru çizgisi döşedi.
Ancak dünyanın geri kalanı, petrol ve doğalgaz tedarikinin yanı sıra öteki hayati ihracat eserlerinin de yaklaşık % 20’sini kaybetti.
Boğazın kapalı kalması, dünya iktisadının büyük bir kısmı için felaket manasına geliyor. ABD artık Körfez petrolüne bağımlı değil ancak Amerika’daki akaryakıt fiyatları hala global petrol piyasası tarafından belirleniyor.
Donald Trump sıkıntı durumda. Kolay bir zafer varsayarak savaşa girme hatasının sonuçlarıyla boğuşuyor.
ABD Başkanı ve yakın müttefiki İsrail Başbakanı Binyamin Netanyahu, İran’ın hücumlarına direnme ve atlatma kabiliyetini ölümcül bir formda hafife aldılar.
Trump’ın kolay bir çıkış yolu yok ve İran idaresi de bunu bu türlü tutmak istiyor.
Boğazın yine açılması gerekiyor. İran’a karşı savaş ABD’de hiç tanınan değil ve tekrar tırmandırılması daha da fazla Amerikalıyı savaşa karşı çıkmaya yöneltecek.
Trump’ın sorunu, İran’ın boğazı yine açmak için isteyeceği ödünlere Cumhuriyetçi Parti’deki şahinler ve kendisinin bir zafer gösterisi yapma dileği karşı çıkacak.
ABD Başkanı, İran’la yaptığı herhangi bir mutabakatın, hatta müzakereleri sürdürmek ismine bir uzlaşma da olsa bununla 2015’te Barack Obama devrinde yapılan nükleer mutabakat ortasında olumsuz bir karşılaştırma yapılmasına son derece alerjik. Trump muahedeyi kınamış ve Beyaz Saray’daki birinci devrinde ülkesini uzlaşmadan çekmişti.
ABD’nin İsrail ile birlikte yahut İsrailsiz yapacağı taarruzun onları bu manada yerinden oynatmayacağı epey açık.
Körfez’in varlıklı Arap petrol ülkeleri uzun vadeli ekonomik hasar aldılar ve daha fazlasını istemiyorlar.
İş modelleri ve ülkelerinin uzun vadeli kalkınması, Körfez’in global ekonomi için istikrarlı bir merkez ve yabancı yatırımlar için inançlı bir yer olmasına bağlı.
Savaş ağır bir darbe vurdu ve istikrar havasını tekrar sağlamak yıllar alacak.
Katar, Pakistan ile birlikte görüşmeleri yine başlatma istikametindeki diplomatik teşebbüste tam bir arabulucu ortak.
Birleşik Arap Emirlikleri (BAE) ve Suudi Arabistan, İran’a farklı açılardan reaksiyon verdi.
BAE, İsrail ile stratejik alakalarını güçlendirdi ve İsrail, BAE’ye Demir Kubbe füze savunma sistemini ve sistemi çalıştıracak İsrail askerlerini konuşlandırdı.
Donald Trump ve Benjamin Netanyahu İran’la savaşa girdiklerinde, her iki başkan de ülkelerinin değerli hava gücünün Tahran’daki idaresi devirmek için kâfi olacağını söylemişti.
Yanıldılar.
Savaş, yaptırımlar ve izolasyonun getirdiği ağır imtihanlara karşın neredeyse yarım yüzyıldır ayakta kalan bir rejimin tabiatını yanlış anladılar.
Şimdi ABD ve İsrail bunun sonuçlarıyla yaşıyor ve dünyanın geri kalanı da.
Orijinali İngilizce olan bu makalenin çevirisinde yapay zekadan yararlandık. Yayınlanmadan evvel çeviriyi bir BBC gazetecisi denetim etti.
Kaynak: Haberler.com
