VAN’da geçmiş periyotlarda çabucak her meskenin bahçesini, hatta kimi mezarlıkları süsleyen leylaklar, bahçeli mesken kültürünün yerini apartman hayatına bırakmasıyla giderek azalmaya başladı. Van Yüzüncü Yıl Üniversitesi (YYÜ) Mimarlık ve Tasarım Fakültesi Dekanı Prof. Dr. Şevket Alp, kentin tarihi bahçelerinde ve eski yerleşim alanlarında yetişen leylakları kayıt altına almak maksadıyla proje başlattıklarını söyleyerek, “Yalnızca Van’ın leylaklarını değil, Van’ın kültürünü, emeğini, geçmişten gelen sevgisini ve bitkisel hafızasını da kayıt altına almış olacağız” dedi.
Doğal yayılış alanı yüklü olarak Balkanlar ve etrafıyla ilişkilendirilen, lakin uzun yıllardır farklı coğrafyalarda süs bitkisi olarak yetiştirilen leylaklar, Van’da bilhassa nisan sonu ve mayıs aylarında açan mor, eflatun ve beyaz çiçekleriyle kente renk katıyor. Kış soğuklarına sağlam yapısı ve yüksek rakımlı karasal iklim şartlarına ahenk gösterebilme potansiyeliyle dikkat çeken leylaklar, geçmişte mesken bahçelerinin yanı sıra mezarlıklarda da değerli yer tutuyordu. Lakin son yıllarda süratle artan yapılaşma ve apartman kültürü nedeniyle leylakların sayıları da azalmaya başladı. YYÜ Mimarlık ve Tasarım Fakültesi Dekanı Prof. Dr. Şevket Alp, Van’ın tarihi bahçelerinde yetişen leylakları kayıt altına almak emeliyle bir proje başlattıklarını söyledi.
BAHÇE KÜLTÜRÜ
Van’ın geçmişte bahçeleriyle öne çıkan kentlerden biri olduğunu belirten Prof. Dr. Şevket Alp, tarihi kaynaklarda Van bahçelerinden sıkça kelam edildiğini söyledi. Van bahçelerinin kıymetli simgelerinden birinin leylak olduğunu vurgulayan Prof. Dr. Alp, leylakların Van’ın doğal florasına ilişkin bir çeşit olarak değil, yüzyıllar içinde bahçe kültürüne yerleşmiş ve kent kimliğinin modülü haline gelmiş kültür kökenli süs bitkisi olarak kıymetlendirilmesi gerektiğini tabir etti. Son yıllarda kentte yaşanan yapılaşma nedeniyle eski bahçe kültürünün büyük ölçüde kaybolmaya başladığını belirten Prof. Dr. Alp, “Apartmanlaşmayla birlikte Van’ın klasik bahçeleri de kayboluyor. Biz de bu tarihi bahçelerdeki bitki mirasını korumak emeliyle bir proje başlattık. Önceliği leylaklara verdik. Zira leylak, Van’ın hem baharını hem de geçmiş bahçe kültürünü hatırlatan çok özel bir bitki” diye konuştu.
‘AMACIMIZ GEÇMİŞİN BİRİKİMİNİ KAYBETMEMEK’
Araştırmalar sırasında Van’ın farklı bölgelerinde saha çalışmaları yürüttüklerini ve değişik özellikler gösteren leylak bireylerini kayıt altına aldıklarını belirten Prof. Dr. Alp, özellikle eski köyler, mezarlıklar ve tarihi bahçelerde incelemeler yaptıklarını anlattı. Sırf bahçelerde ve eski yerleşim alanlarında değil, mezarlıklarda da çok sayıda eski leylak ağacına rastladıklarını anlatan Prof. Dr. Alp, bu durumun son derece manalı olduğunu belirterek, şöyle konuştu:
“Bu proje sırasında sırf bahçelerde değil, mezarlıklarda da çok pahalı leylak örnekleriyle karşılaştık. Bu bizim için çok manalıydı. Zira leylak, Van’ın klâsik bahçe kültüründe sadece bir süs bitkisi değildir. Tıpkı vakitte hatıranın, sevginin, emeğin ve vefanın da bir modülüdür. Bilhassa kimi mezarlarda, hayattayken meskeninde leylak yetiştiren bayanların kabirlerine leylak dikildiğini gördük. Böylelikle leylak, sadece bir bitki olmaktan çıkıp bir anıya, geçmişe ve insani bir kıymete dönüşmüş. Bu durum, projemizi daha da manalı hale getirdi. Maksadımız, geçmişin birikimini kaybetmemek. Mümkün olursa bu leylakları çoğaltarak tekrar Van’ın bahçelerine, parklarına ve kamusal yeşil alanlarına kazandırmak istiyoruz.”
Daha evvel Van lalesi ve Van nergisi üzerine de çalışmalar yürüttüklerini söz eden Prof. Dr. Alp, leylakların da kokusu ve renkleriyle baharın kıymetli simgelerinden olduğunu söyledi. Projenin şu evrede üniversite bünyesinde yürütüldüğünü, bilimsel araştırma dayanak programına başvurduklarını belirten Prof. Dr. Alp, “Büyükşehir Belediyesi ile de görüşmelerimiz sürüyor. İlerleyen süreçte projeyi daha da büyüterek Van’ın ortak kültürel mirasına katkı sağlayan kalıcı bir çalışmaya dönüştürmek istiyoruz” dedi.
Kaynak: Son Dakika
