24 Şubat 1996’da Florida Boğazı’nda iki sivil uçağa yapılan taarruz, Küba ve ABD ortasında tesirleri günümüze kadar süren büyük krizlerden birini tetikledi.
Küba’ya ilişkin savaş uçakları, Miami’deki Kübalı muhaliflerin kurduğu Brothers to the Rescue (İmdada Koşan Kardeşler) örgütüne ilişkin iki uçağı düşürdü ve içindekiler anında öldü.
Olay, milletlerarası arenada sert bir formda kınandı. ABD’nin Fidel Castro hükümetine yaptırımlarını sıkılaştırmasına yol açtı ve dönemin ABD Başkanı Bill Clinton yönetimiyle yakınlaşma mümkünlüğünü büsbütün ortadan kaldırdı.
Olay 30 yıldan fazla bir müddet sonra tekrar gündeme geldi.
ABD hükümeti, o dönem silahlı kuvvetler bakanı olarak görev yapan
ABD Başsavcı Vekili Todd Blanche, Miami’de yaptığı açıklamada, Castro’nun dört cinayet suçlamasının yanı sıra, ABD vatandaşlarını öldürmek için komplo kurmak ve uçakların imhası suçlamalarıyla karşı karşıya olduğunu duyurdu.
94 yaşındaki eski Küba önderinin resmen suçlanması, Washington’un Küba idaresi üzerindeki baskısında kıymetli bir tırmanışa işaret ediyor. Bilhassa de eski Venezuela devlet başkanı Nicolas Maduro’nun suçlandıktan sonra nasıl yakalanıp ABD’ye götürüldüğü düşünüldüğünde.
Raul Castro, 2021 yılında Küba başkanlığını ve Komünist Parti liderliğini resmen şu anki Lider Miguel Díaz-Canel’e devretti. Ancak birok kişi Castro’yu hala ülkenin en güçli ismi olarak görüyor.
Raul Castro, Küba açısından bilhassa hassas bir periyotta ABD’de resmen suçlandı. Havana idaresi Ocak ayında Maduro’nun iktidarı yitirmesiyle, Venezuela’dan gelen takviyenin de kaybıyla içine sürüklendiği iktisat ve güç kriziyle karşı karşıya. Ayrıyeten, Trump’ın baskısı da giderek artıyor.
Suçlamaların yapıldığı tarih de sembolikti.
20 Mayıs 1902, Küba Cumhuriyeti’nin İspanya’dan bağımsızlığını kazanmasının sonra kurulduğu tarih. Ancak Fidel Castro idaresi bunun birebir vakitte ülkenin ABD vesayeti altına girdiği gün olarak görüp, bu tarihi görmezden gelmişti.
Şimdi, 24 Şubat 1996’daki uçakların düşürülmesine geri dönüp, bu olayın neden 30 yıl sonra bile ehemmiyetini koruduğunu anlamaya çalışacağız.
Brothers to the Rescue ne yaptı?
“Brothers to the Rescue” uçaklarının düşürülmesi, Küba’nın en önemli ekonomik destekçisi Sovyetler Birliği’nin çöküşünden sonra 1990’larda yaşanan derin ekonomik krizi tanımlamak için kullanılan “Özel Dönem” bağlamında ele alınıyor.
Sovyetler Birliği’nin ve sosyalist bloğun geri kalanının ortadan kalkması, adayı elektrik kesintileri, besin ve yakıt kıtlığıyla ağır bir ekonomik krize sürükledi.
Birçok kişinin şu anda yaşanan krizle kıyasladığı bu olayda binlerce Kübalı ABD’deki akrabalarıyla yine biraraya gelmek için adayı denizden terk etmeye çalışmıştı ve bu da 1994’teki sal krizine neden oldu.
Kübalı tarihçi ve eski diplomat Juan Antonio Blanco, İspanyolca yayın yapan BBC Mundo’ya yaptığı açıklamada “Birdenbire herkes Florida’ya ulaşmak için yüzen bir şeyler aramaya başladı” diyor.
Jose Basulto liderliğindeki Kübalı göçmenler tarafından kurulan Hermanos al Rescate (İmdada Koşan Kardeşler) örgütü Miami’de bu şartlarda ortaya çıktı.
Grup, Kübalı göçmenleri taşırken sorun yaşayan tekneleri bulmak için Florida Boğazı üzerinde uçuşlar yaparak işe başladı.
Örgütün 85 yaşındaki kurucusu Jose Basulto, BBC Mundo’ya “Onları bulup pozisyonlarını işaretlemeye ve ABD Kıyı Güvenliği’ne bildirmeye çalışıyorduk ki kurtarabilsinler” dedi.
Sıklıkla boğaz üzerinde uçuş yapan örgüt üyeleri, ayrıyeten sallarda ABD’ye geçmeye çalışanlara su ve yiyecek de atıyorlardı.
Fakat vakitle daha da ileri gittiler.
Kübalı siyaset bilimci Carlos Alzugaray, Havana’dan BBC Mundo’ya yaptığı açıklamada, “Yapmak istediklerini söyledikleri şeyi, yani denizdekilere yardım etmeyi bıraktılar ve bunun yerine Küba hava alanına girip Havana üzerine broşürler atmaya başladılar” diyor.
Küba, hava alanı ihlallerini kınamaya başladı ve örgüt üyelerini “terörist” diye nitelendirdi ve ulusal güvenliğe tehdit oluşturduklarını tez etti.
Alzugaray, “terör hareketi yaşanmadığını” kabul etse de “kurallara karşıt olarak Küba hava alanına girmek, pratikte terörizme yakın bir eylemdir” diyor.
Bu operasyonların birkaçını yöneten Jose Basulto ise çok farklı düşünüyor.
“Onlar için bu terördü zira dağıttığımız broşürlerde İnsan Hakları Üniversal Beyannamesi vardı ve bu Küba’da yasaktı” diyor.
ABD’li yetkililer ise Brothers to the Rescue’nun faaliyetlerinden tasa duyduklarını belirtiyor ve Basulto’nun uçuş ehliyetinin iptali üzere olası tedbirleri değerlendiriyorlardı.
Saldırı ve Raul Castro’nun rolü
Brothers to the Rescue’ye ilişkin üç Cessna C-337 uçağı, 24 Şubat 1996’da Florida’dan kalkıp, boğaz üzerinde rutin bir misyona çıktı.
Bunlardan ikisi, saat 15:21 ile 15:27 ortasında Küba’ya ilişkin MiG-29 savaş uçakları tarafından düşürüldü ve uçaktaki dört kişi de hayatını kaybetti.
Jose Basulto’nun kullandığı uçak Küba savaş uçaklarının ateşinden kurtulmayı başardı.
Basulto , “Asıl düşürmek istedikleri uçak benimkiydi, çünkü grubun lideri bendim” diyor.
Ekibin lideri, havada yaşadıklarını şöyle anlatıyor:
“Bir an sağa baktım ve uzakta, uçaklardan birinin düşerken çıkardığı dumanı gördüm ve çabucak Sylvia Iriondo’ya (göreve katılan bir gönüllü) baktım ve ona ‘Sıradaki biziz’ dedim.”
Küba’ya ilişkin MiG-29’lardan atılan mermiler, küçük sivil uçakları neredeyse büsbütün parçaladı ve geriye hiçbir kalıntı bırakmadı.
Basulto, atağa uğradıkları sırada uçakların “Havana’nın kuzeyinde, milletlerarası sularda” olduğunu savunuyor.
Amerikan Ülkeleri Örgütü (OAS) ve Milletlerarası Sivil Havacılık Örgütü (ICAO) bu versiyonu kabul etti ve Küba’yı memleketler arası hukuku ihlal etmekle suçladı.
Küba hükümeti en başından beri uçakları kendi hava alanında düşürdüğünü savundu.
Olay yaşandığında Havana’daki diplomatik kanallarla temas halinde olan tarihçi Juan Antonio Blanco, olayı “Fidel Castro tarafından hazırlanmış bir pusu” diye tanımlıyor.
Blanco “Fidel Castro o gün kimin uçacağını, hangi uçakların uçacağını ve hangi rotayı izleyeceklerini evvelce biliyordu” diyor.
Castro’nun istihbarat servisleri, Brothers to the Rescue’ya bir casus yerleştirmişti. Miami’de kümenin itimadını kazanmayı başaran Kübalı eski asker Juan Pablo Roque.
Miami’de uydurma bir kimlikle yaşayan ve hatta hayali bir evlilik sürdüren Roque, daha evvel Havana’ya uçak ve o günkü uçuş planı hakkında detaylı bilgi vermişti.
Uçakların düşürülmesinden bir gün evvel, Küba hükümeti Roque’u Meksika üzerinden Havana’ya geri götürdü. Bilinmeyen casus olarak yaptığı işler daha sonra ortaya çıktı ve kahraman üzere karşılandı.
Tarihçi Juan Antonio Blanco, operasyonun siyasi sorumluluğunun Fidel Castro’ya ilişkin olduğunu, o dönem Silahlı Kuvvetler Bakanı olan Raul Castro’nun ise akının uygulayıcısı olduğunu savunuyor.
O periyoda ilişkin bir kayıtta, Raul Castro’nun Kübalı gazetecilerle yaptığı bir toplantıda, komutası altında gerçekleştirilen operasyonun detaylarını anlattığı duyuluyor.
Ses kaydında, “Onları hava alanımızda indirmemizi söyledi. Onları hava alanımızda indirmeye çalışın lakin Havana’ya da girip çıkabilirler. Pekala, denizde göründüklerinde indirin” deniyor.
Bu kayıt 2006’da sızdırıldı ve ABD’de sürgünde bulunan gazeteciler, uzmanlar ve eski Kübalı yetkililerin eline geçti. Kaydın doğruluğunu teyit ettiler. BBC Mundo ise bunu bağımsız olarak doğrulayamadı.
Her durumda, bu kaydın Raul Castro aleyhindeki açık davada değerli bir kanıt oluşturabileceğine inanılıyor.
Küba uçakları neden vurdu?
Otuz yıl sonra bile, Fidel Castro idaresinin neden uçakları düşürmeye karar verdiği hala tartışma konusu.
Olayın Küba hava alanında gerçekleştiğini argüman eden Küba’nın resmi açıklaması, “Brothers to the Rescue’nun tekrarlanan hava alanı ihlalleri nedeniyle ulusal güvenliğe tehdit oluşturduğu” tarafında.
Kübalı siyaset bilimci ve eski diplomat Carlos Alzugaray “Örgütün Küba hava alanını ihlal ederek broşür atması çok önemli sonuçlara neden olabilirdi. El Esas, İkiz Kuleler’e saldırmak için sivil uçaklar kullandı” diyor.
Castro hükümeti bunu yasal müdafaa olarak görürken, birtakım yorumlarda bu taarruzun arkasındaki kıymetli siyasi münasebetlere işaret ediliyor.
Tarihçi ve eski diplomat Juan Antonio Blanco, Fidel Castro’nun ABD’yle muhtemel bir yakınlaşmayı engellemeye çalıştığına inanıyor.
Blanco, akından aylar evvel Kübalı ve Amerikalı yetkililerin, Kasım 1996 seçimlerine aday olmaya hazırlanan Bill Clinton’ın mümkün ikinci periyodunda ikili alakaların resmileştirilmesi ihtimalini görmek üzere kapalı temaslar sürdürdüğünü belirtiyor.
Blanco “Fidel Castro, Clinton başkanlığının kendisine sunduğu ilgilerin açılması ve olağanlaşması mümkünlüğünü sabote etmek istedi” diye tez ediyor.
Tarihçi, Küba başkanının Washington ile yakınlaşmanın adada siyasi ve ekonomik ıslahatları teşvik edeceğinden ve bunun da mutlak iktidarını tehlikeye atacağından korktuğunu savunuyor.
Bu nedenle Blanco, küçük uçaklara yapılan saldırıyı, iki hükümet ortasında rastgele bir yakınlaşmayı imkansız hale getirmek için yapılan bir “siyasi pusu” diye yorumluyor.
“Uçakların düşürülmesi, Clinton’ın daha sonra rastgele bir yakınlaşmaya girişmesini imkansız hale getirdi” diyor.
Sonuçları ne oldu?
Uçakların düşürülmesi, Soğuk Savaş’tan bu yana Küba ve Amerika Birleşik Devletleri ortasında yaşanan en büyük krizi tetikledi ve iki ülke ortasındaki bağların 21. yüzyıla yanlışsız seyrini belirledi.
Bill Clinton saldırıyı “en sert şekilde” kınadı, yakınlaşma mümkünlüğü ortadan kalktı ve ABD Küba’ya karşı bir diplomatik atak başlattı.
Daha sonra BM Güvenlik Kurulu, uçuş halindeki sivil uçaklara karşı silah kullanımını kınayan 1067 sayılı kararı kabul etti.
Ancak en büyük sonuçlar ABD’nin Küba’ya yönelik politikasında görüldü.
ABD Başkanı, 1996’da Kongre’de kabul edilen ve Küba’ya karşı ambargoyu kıymetli ölçüde sıkılaştıran Helms-Burton Maddesi’ni imzalamaya karar verdi.
Yasa, ekonomik yaptırımları sıkılaştırdı, gelecekteki liderlerin bunları tek taraflı olarak kaldırma kabiliyetini sınırladı ve 1959 ihtilalinden sonra Küba hükümeti tarafından el konulan mülklerden faydalanan yabancı şirketlere karşı ABD mahkemelerinde dava açılmasına müsaade verdi.
Havana, maddeyi gibisi görülmemiş bir ekonomik ve diplomatik hücum olarak kıymetlendirdi ve Amerikan aykırısı propaganda kampanyalarında daima kınamaya devam ediyor.
Blanco, Clinton’ın hücuma askeri bir karşılık vermeyi de düşündüğünü tez ediyor.
“Ona sunulan başka alternatif, MiG’lerin geldiği San Antonio üssünü bombalamaktı. Lakin bunu yapmayı tercih etmedi ve ekonomik baskıyı artırmayı seçti” diyor.
Uçakların düşürülmesi, iki ülke ortasındaki münasebetlerin olağanlaşması ihtimalini yıllarca ortadan kaldırdı.
Havana kurbanların yakınlarına rastgele bir tazminat ödemeyi reddetti. En sonunda ABD hükümeti, Küba idaresinin dondurulmuş varlıklarından 93 milyon dolar tazminat verdi.
Her halükarda, 30 yıl sonra, Raul Castro aleyhindeki suçlamaların sonucunu beklerken, bu dava hem Küba’da hem de Miami’deki Kübalı göçmenler topluluğu içinde muazzam bir sembolik ve siyasi değere sahip olmaya devam ediyor.
Kaynak: Son Dakika
