SİNAN TARTANOĞLU
Türkiye İnsan Hakları Vakfı (TİHV), sarsıntı bölgesinde 6 Şubat ile 23 Şubat ortasında yaşanan hak ihlallerini raporlaştırdı. Rapora nazaran; sarsıntı bölgesindeki cezaevlerinde kolluk güçlerinin müdahalesi sonucunda üç mahpus ömrünü yitirdi, dokuz mahpus yaralandı. Gözaltında azap ve makus muamele sonucu bir kişi ömrünü yitirdi. Zelzeleyle ilgili toplumsal medya paylaşımlarına ait başlatılan incelemeler sonucunda 141 kişi gözaltına alındı, 27 kişi tutuklandı. 10 barışçıl toplantı ve şova müdahale eden kolluk kuvvetleri, 246 kişiyi gözaltına aldı. Yardım materyali toplayan yurttaşlar, sivil toplum örgütleri, siyasi parti ve belediyeler en az 20 kere engellendi. En az 7 olayda kolluk kuvvetleri, kaymakamlık ve AFAD tarafından; toplanan yardım materyallerine el konuldu. Vakıf, tüm yaşananlar için; “Açıkça bir ‘kriz yönetme krizi’ yaşanmıştır. Bu da can kayıplarının artmasına yol açmıştır. Yaşanan sarsıntı, şahsen ağır insan hakları ihlalidir. İktidar, OHAL ilan etmek suretiyle, toplumsal devletin yok oluşunun yol açtığı ağır krizin görünürlüğünü gizlemek istemektedir. OHAL ilanı, toplumun kelam konusu krizi kendi dayanışmasıyla aşma gayretine yönelik bir darbe niteliğindedir. Yurttaşların hayatını, sıhhat ve iyiliğini siyasal çıkarlar uğruna heba etmektir” değerlendirmesini yaptı.
Türkiye İnsan Hakları Vakfı (TİHV); Gaziantep, Kahramanmaraş, Hatay ve Malatya merkezli sarsıntılar sonrasında yaşanan insan hakları ihlallerine ait rapor yayınladı. Raporda zelzelelerin birinci yaşandığı 6 Şubat 2023 tarihi ile 27 Şubat 2023 tarihi ortasındaki periyotta yalnızca zelzeleler ile alakalı ihlallere yer verildi.
KRİZ YÖNETME KRİZİ: 17 Ağustos 1999 sarsıntısından edinilen muazzam tecrübeye ve çıkarılan acı derslere karşın Türkiye’de ‘afet yönetimi’ maalesef afet olduktan sonra acil müdahale ve arama-kurtarma vb. çalışmaları yapmak olarak anlaşılmaktadır. Halbuki ‘afet yönetimi’ asla ve yalnızca arama ve kurtarma çalışmaları değildir. Bilimsel formüllerle birinci iki evreyi oluşturan risk/zarar azaltma ve hazırlık çalışmaları en düzgün formda yapılmadan bir afet idaresinin başarılı olması asla mümkün değildir. Kaldı ki, “afet yönetimi” sanılan acil müdahale ve arama-kurtarma çalışmaları da yeterince yerine getirilememiştir. Zelzele bölgesinde müşahede yapan pek çok meslek ve sivil toplum örgütü tarafından hazırlanan raporlarda da tabir edildiği üzere, arama kurtarma çalışmaları için organize olmakta geç kalınmış, misyonlu kurumlar ortasında uyum ve planlama eksikliği nedeniyle arama kurtarma çalışmaları çok kısıtlı bölgelerde, yetersiz takım ve ekipmanla yürütülmüştür. Kamu imkanları gerçek biçimde kullanılamamış, açıkça bir ‘kriz yönetme krizi’ yaşanmıştır. Bu da can kayıplarının artmasına yol açmıştır.
CUMHURBAŞKANI’NIN KELAMLARI, KRİZ YÖNETME KRİZİNİN İTİRAFI: Hakikaten Cumhurbaşkanı’nın zelzelenin yol açtığı tahribatı en ağır biçimde yaşayan kentlerden biri olan Adıyaman’a 27 Şubat 2023 tarihinde yaptığı ziyaret sırasında sarf ettiği ‘Maalesef birinci birkaç gün Adıyaman’da dilek ettiğimiz aktiflikte çalışma yürütemedik. Hava ve yol şartları nedeniyle birinci günden gelemedik. Bunun için sizden birinci günler için helallik istiyorum’ formundaki kelamları de ağır bedelleri olan ‘kriz yönetme krizi’nin itirafından öbür bir şey değildir.
YAŞANAN ZELZELE, ŞAHSEN AĞIR İNSAN HAKLARI İHLALİDİR: Sarsıntının yol açtığı yıkım ve kayıpların bu derece büyük boyutta olmasında insan faktörünün tesiri çok büyüktür. Bu nedenle de yaşanan zelzele, şahsen ağır insan hakları ihlalidir. Bu tespit, devletlerin temel hak ve özgürlükleri muhafaza ve geliştirme yükümlülüğü ile birlikte düşünüldüğünde zelzelenin yol açtığı tüm sıkıntılarla gayret ederken yol gösterici kılavuzun insan hakları bakış açısı olması bir zorunluluktur. Zira hak sahibi olmak, insanları sıkıntı vakitlerde güçlü kılabilecek tek şeydir ve lakin hak sahibi olduğunda kişi kendisinin gözetileceği, korunacağı hissini taşıyabilir.
OHAL İLANI, TOPLUMUN KRİZİ KENDİ DAYANIŞMASIYLA AŞMA EFORUNA YÖNELİK BİR DARBE NİTELİĞİNDEDİR: Buna rağmen, siyasal iktidar deva olarak güvenlikçi bir yaklaşımla OHAL ilan etmeyi tercih etmiş ve her zamanki alışkanlığı ile tekrar karşı karşıya kalınan olağandışı durumda öncelikle temel insan hak ve özgürlüklerini iptal etme yoluna gitmiştir… Siyasal iktidar, OHAL ilan etmek suretiyle, toplumsal devletin yok oluşunun yol açtığı ağır krizin görünürlüğünü gizlemek istemektedir. OHAL ilanı, toplumun kelam konusu krizi kendi dayanışmasıyla aşma gayretine yönelik bir darbe niteliğindedir. Yurttaşların hayatını, sıhhat ve iyiliğini siyasal çıkarlar uğruna heba etmektir.
ÜÇ MAHPUS ÖMRÜNÜ YİTİRDİ, 9 MAHPUS YARALANDI: 6-27 Şubat 2023 tarihleri ortasında; zelzele bölgesindeki cezaevlerinde kolluk güçlerinin müdahalesi sonucunda 3 mahpus hayatını yitirdi, 9 mahpus yaralandı. Gözaltında azap ve öteki makûs muamele sonucu 1 kişi ömrünü yitirdi.
17 KİŞİ AZAP VE ÖBÜR BERBAT MUAMELEYE MARUZ KALDI: En az 2 kişi linç teşebbüsüne maruz kaldı. 9 başka olayda toplam 17 kişi azap ve başka berbat muameleye maruz kaldı. 1 kişi hayatını yitirdi. En az 10 kişi yaralandı.
82 ÇOCUĞUN KİMLİĞİ TESPİT EDİLEMEDİ: Sarsıntı bölgesinde refakatçisi olmayan 1902 çocuktan 1820’sinin kimliği tespit edilirken 82 çocuğun ise kimliği tespit edilemedi.
22 GAZETECİ MÜDAHALEYE MARUZ KALDI: Sarsıntı bölgesinde haber takibi yapan en az 22 gazeteci, 11’i kolluk kuvvetleri 11’i sivil şahıslar tarafından olmak üzere müdahaleye maruz kaldı, en az 1 gazeteci yaralandı, 4 gazeteci gözaltına alındı. Ayrıyeten 1 yabancı gazetecinin ülkeye girişine müsaade verilmedi. Toplumsal medya paylaşımları gerekçesiyle 2 gazeteci, ‘halkı aldatıcı bilgiyi alenen yayma’ teziyle tutuklandı.
27 KİŞİ TUTUKLANDI: Sarsıntıyla ilgili toplumsal medya paylaşımlarına ait başlatılan incelemeler sonucunda 575 kişi hakkında süreç yapıldı, 141 kişi gözaltına alındı, 27 kişi tutuklandı. RTÜK tarafından, ‘Büyük Felaket Özel Yayını’ programı nedeniyle Halk TV kanalına ve “18 Dakika” programı nedeniyle Tele 1 kanalına 5’er kere program durdurma ve idari para cezası verildi. RTÜK tarafından Tele 1 kanalında yayınlanan “Forum” programı, FOX TV kanalında yayınlanan “Orta Sayfa” programı ve Halk TV’de yayınlanan “Halk Meydanı” programlarındaki zelzele ve arama kurtarma çalışmalarıyla ilgili tenkitler nedeniyle her üç kanala başka ayrı idari para cezası verildi.
10 BARIŞÇIL TOPLANTI VE ŞOVA MÜDAHALE EDEN KOLLUK KUVVETLERİ, 246 KİŞİYİ GÖZALTINA ALDI: Depremle ve zelzele sonrasında üniversitelerde eğitimin uzaktan sürdürülmesi kararıyla ilgili 10 barışçıl toplantı ve şova müdahale eden kolluk kuvvetleri, 246 kişiyi azap ve başka makus muamele niteliğindeki uygulamalara maruz bırakarak gözaltına aldı.
YARDIM GERECİ TOPLAYANLAR ENGELLENDİ: Depremzedeler için yardım materyali toplayan yurttaşlar, sivil toplum örgütleri, siyasi parti ve belediyeler en az 20 defa engellendi. 16 kişi gözaltına alındı, 6 kişi keyfi biçimde özgürlüklerinden alıkonuldu, en az 1 kişi fizikî şiddete maruz kaldı, 1 şahsa ise para cezası uygulandı.
YARDIM MATERYALLERİNE EL KONULDU: En az 7 olayda kolluk kuvvetleri, kaymakamlık ve AFAD tarafından toplanan yardım gereçlerine el konuldu. Yardım toplama faaliyetine yönelik silahlı taarruz sonucu 1 kişi yaralandı. Gelecek Partisi tarafından gönderilen 100 TIR’a, HDP tarafından toplanan 1500 çadıra, 8 tır ve 2 kamyon yardım gerecine, 30 konteynere, 120 jeneratöre el konuldu.
6 BİN 100 SURİYE VATANDAŞI MÜLTECİ VE SIĞINMACI HAYATINI YİTİRDİ, BİN 745 KİŞİNİN CENAZELERİ SURİYE’YE GÖNDERİLDİ: 16 Şubat 2023 tarihinde Suriye İnsan Hakları Gözlemevi’nin (SOHR) tarafından yapılan açıklamalara nazaran, Antep ve Maraş merkezli zelzeleler sonucu en az 6 bin 100 Suriye vatandaşı mülteci ve sığınmacı hayatını yitirmiştir. Bin 745 kişinin cenazeleri Suriye’ye gönderilmiştir.”
Kaynak: Son Dakika
