Çinko, sağlıklı kalmak için az ölçüde almamız gereken hayati bir mineral.
Diğer birtakım mineraller üzere beden çinko üretemez, bu yüzden kesinlikle besin yoluyla alınması gerekir.
Ayrıca çinko bedende depolanmadığı için tertipli olarak alınması gerekir.
Vücut neden çinkoya muhtaçlık duyar?
Çinko, birçok farklı nedenden ötürü sıhhatimizin için epey değerli.
Vücuttaki 300’den fazla kimyasal yansımayı hızlandıran proteinlerin, yani enzimlerin çalışması çinkoya bağlı.
Bu da çinkonun protein ve karbonhidrat sindirimi, olağan DNA replikasyonu üzere birçok sürece dahil olduğu manasına geliyor.
Ayrıca çinko, kemik sıhhati için de gerekli. Kalsiyum ve öteki minerallerin kemik yapısına bağlanmasına yardımcı olur.
Bir antioksidan olarak hücreleri ziyandan korur ve bağışıklık sisteminin düzgün çalışmasında rol oynar.
Üreme ve doğurganlık için de değerli. Bayanlarda yumurta gelişimine, erkeklerde ise sperm üretimi ve hareketliliğine katkı sağlar.
Bebeklerde ve çocuklarda beyin ile hudut sistemi gelişimini takviyeler.
Çinko soğuk algınlığına güzel gelir mi?
Çinko, bağışıklık sistemini dayanaklar ve 1980’lerden bu yana soğuk algınlığı ilaçlarında yaygın olarak kullanılır.
Hayvanlar üzerinde yapılan birinci çalışmalar çinkonun virüslerin çoğalmasını engelleyebileceğini göstermişti.
Ancak şimdiki araştırmalar, çinkonun soğuk algınlığını önlemekten çok mühletini kısaltabileceğini gösteriyor.
30’dan fazla çalışmanın incelendiği bir değerlendirmeye nazaran, çinko soğuk algınlığını önlemiyor, fakat erken alındığında hastalığın müddetini bir-iki gün kısaltabiliyor olabilir.
Fakat kullanılan çinko tipi, dozu ve tedavi mühleti değişiklik gösterdiğinden uzmanlar bu mevzuda kesin konuşamıyor. Ayrıyeten yüksek doz çinko mide bulantısı, karın ağrısı ve metalik tat üzere yan tesirlere yol açabiliyor.
Ne kadar çinkoya muhtaçlığımız var?
İngiltere’de yetişkin erkekler için önerilen günlük çinko ölçüsü 9,5 mg, bayanlar içinse 7 mg.
Emziren bayanların birinci dört ay boyunca fazladan 6 mg, sonraki aylarda ise fazladan 2,5 mg çinko alması gerekir.
Hangi besinler çinko içerir?
Çinko açısından varlıklı birtakım besinler şunlardır:
Meyve ve sebzeler vitamin ve mineral açısından varlıklı olsa da çinko açısından zayıf besinlerdir.
Ayrıca bitkisel besinlerdeki çinkonun emilimi, hayvansal kaynaklara nazaran daha düşük.
Bunun nedeni, fitat ismi verilen ve çinkoyla bağ kurarak emilimini engelleyen bir bileşiğin bitkisel besinlerde bulunması.
Bu yüzden vejetaryen ya da vegan beslenen bireylerde çinko düzeyleri daha düşük olabilir.
geleneksel diyetlerin fitat açısından yüksek olduğu ülkelerde çinko eksikliği daha sık görülür.
Ancak beden, çinko alımı değiştiğinde buna ahenk sağlayabilir.
Emilimi artırarak ya da kayıpları azaltarak çinko istikrarını korur. Bu yüzden bitkisel beslenmeye geçenlerde, birinci düşüşten sonra çinko düzeyi genelde dengelenir.
Ayrıca kimi pişirme ve hazırlama usulleri çinkonun emilimini artırabilir.
Örneğin baklagilleri suda bekletmek, filizlendirmek ya da fermente etmek (mayalı ekmek gibi) fitat düzeyini azaltır.
Bu da çinkonun bağırsaklardan daha uygun emilmesini sağlar.
Çinko eksikliği ne kadar yaygın?
Dünya genelinde, Dünya Sıhhat Örgütü’ne nazaran insanların yüzde 30’u çinko eksikliği riski altında.
Ancak İngiltere üzere gelişmiş ülkelerde bu oran çok daha düşük.
Çinko eksikliği oluşturabilecek risk faktörleri şöyle:
Daha az et yemek çinko eksikliğine yol açar mı?
Her vakit değil. Kırmızı et, İngiltere’de çinko alımının yaklaşık üçte birini oluşturuyor.
Ancak daha sürdürülebilir bir beslenme biçimine geçmek, eti büsbütün bırakmak manasına gelmez.
İngiliz Diyetisyenler Derneği’nin “One Blue Dot” kampanyası, günde 70 grama kadar kırmızı et tüketerek de kâfi çinko alımının mümkün olduğunu gösteriyor.
Dengeli ve bitkisel yüklü bir beslenmede de kâfi çinko alınabilir; kâfi ki çinko içeren besinler her gün birkaç öğünde yer alsın.
Peki bunları nasıl yapabiliriz? Birtakım pratik teklifler şöyle:
Takviye almak gerekir mi?
Çinko desteği almayı düşünüyorsanız, fazla dozdan kaçınmalısınız.
Çünkü yüksek ölçüde çinko, bedenin demir ve bakır üzere öbür hayati mineralleri emmesini engelleyebilir.
İngiltere Ulusal Sıhhat Servisi (NHS), günlük çinko alımının 25 mg’ı geçmemesini önermektedir.
Kaynak: Haberler.com
