Gözyaşları genelde hüznün ya da acının işareti olarak algılanır ancak hayatın en keyifli anlarında, düğünlerde, doğumlarda, kavuşmalarda, spordaki zaferlerde, hatta yalnızca beklenmeyen bir nezaketle karşılaştığında ağlayanları görmek de şaşırtan değil.
Bu “mutluluk gözyaşları” çelişkili bir durummuş üzere gözükebilir. Ancak beynimizin ağır hislerle nasıl başa çıktığına yönelik dayanılmaz bir pencere sunuyor.
Ağlamak, duygusal yüklenmeye karşı karmaşık bir biyolojik reaksiyon. Ayrıyeten, âlâ hislerle makus hisler ortasında bir ayrım yapmıyor.
İster acıdan ister memnunluktan olsun gözyaşları genelde o an yönetim edebileceğinden fazla yüklenilen beynin bu durumla baş etmeye çalışmasının bir sonucu.
Hem olumlu hem de olumsuz hisler limbik sistemi, yani beynin hisleri ve hafızayı sürece kısmını aktifleştirebiliyor.
Bu sistemin içinde yer alan badem formundaki bir beyin hücresi topluluğu olan amigdala, duygusal bir alarm zili üzere çalışıyor, tahrikleri tespit ediyor ve bedene reaksiyon verme sinyali gönderiyor.
Çok fazla uyarıldığında ise amigdala kalp atışı, nefes ve gözyaşı üretimi üzere istemsiz fizikî işlevleri denetim eden hipotolamus da dahil olmak üzere beynin öteki noktalarını etkinleştiriyor.
Bir öteki değerli yapı da ön singulat korteksi. Beynin bu kısmı hisleri, karar vermeyi ve empatiyi düzenliyor. Beynin birebir anda hüzün ve memnunluk hissetmek üzere duygusal çelişkilere verdiği yansıyı koordine ediyor.
Bu birbiriyle eş vakitli işleyen süreçler, bir anda yaşanan ağır mutluluğun da neden genelde ıstırapla özdeşleştirilen bir tepkiye yol açabildiğini açıklıyor.
Bilim insanları ağlamanın, ağır hissedilen bir histen sonra duygusal istikrarımızı sağlayan bir istikrar düzeneği olduğuna inanıyor.
Ağlamak, parasempatik hudut sistemini aktifleştiriyor. Bu sistem ağır hissin yaşattığı adrenalin artışından sonra kalp atışlarını yavaşlatıp, bedeni rahatlatıyor. Bir diğer deyişle, ağlamak sakinleşmemize yardımcı oluyor.
Bu “yeniden dengelenme” yalnızca memnunlukla da olmuyor. Bir travma ya da gerilime reaksiyon olarak ağlamak da tıpkı maksada hizmet ediyor.
Mutluluktan ağlamakta çarpıcı olansa, bedenin birbirine zıt güçleri nasıl dengelemeye çalıştığını göstermesi; endişeden sonra rahatlama, zorluktan sonra minnettarlık, uğraştan sonra gurur.
Mutluluk gözyaşları
Mutluluk gözyaşları birden fazla sefer bir hisler karışımından da kaynaklanıyor. Örneğin, çocuğunun mezuniyet merasimini gören bir anne gururlu, nostaljik ve biraz da melankolik hissediyor olabilir.
Çoktandır beklenen bir kavuşma birebir anda hem keyif hem farklı geçirilen periyodun acısını hissettirebilir. Psikologlar, bunu “ikili tepki”, yani hem olumlu hem de olumsuz ögelerin bulunabileceği his durumu olarak tanım ediyor.
Bu duygusal karışımlar hafıza sistemleriyle de, bilhassa de şahsî geçmişi işleyen ve hatırlatan hipokampusla da haşır neşir oluyor. Bu yüzden keyifli bir anda hiç beklenmedik bir biçimde boğazınız düğümlenebiliyor. Geçmişteki kayıplar, uğraşlar ve hasretlere dair anıları etkinleştiriyor.
İnsanlar duygusal gözyaşları döken bilinen tek cins. Çok sayıda göğüslü refleks olarak gözü nemlendirmek için gözyaşı üretiyor lakin yalnızca beşerler hisler nedeniyle ağlıyor.
Bu muhtemelen, bilhassa de birinci toplumsal kümelerdeki kelamsız irtibattan evrimleşen bir özellik.
Gözyaşları kırılganlığı, gerçek olmayı ve duygusal derinliği tabir ediyor. Keyifli anlarda ağlamaksa, diğerlerine çok manalı bir şeyin yaşandığını gösteriyor.
Mutluluktan ağlamak bu biçimde toplumsal bağları güçlendirebilir, empatiyi davet edebilir ve paylaşılan duygusal boşalma anlarını yaratabilir.
Hatta araştırmalara nazaran, beşerler memnunluktan da kederden de olsa gözyaşı döken birine yardım önermeye daha meyilli.
Yani, neden memnunken ağlarız? Zira memnunluk tek bir kolay his değil. Sıklıkla hafızayla, rahatlamayla, şaşırmayla iç içe geçmiş durumda.
Gözyaşları da beynin bu karmaşıklığı sürece sistemi. Memnunluktan ağlamak, bir çelişki olmak bir yana, bizlere duygusal hayatın varlıklı, dağınık ve her şeyin ötesinde son derece insani olduğunu hatırlatıyor.
Kaynak: Haberler.com
