Haber-Analiz: Zülfikar Doğan
(ANKARA) – Bu yılın birinci çeyreğine ait büyüme suratı bilgileri tarımın çöküş sürecine girdiğini, endüstrinin kontak kapattığını, yatırımcının artan riskler nedeniyle frene bastığını gösterdi. 2023’ün birinci çeyreğinde yüzde 4,5, 2024’ün birinci çeyreğinde yüzde 5,4 olan büyüme suratı bu yılın birebir devrinde yüzde 2’ye düştü. İktisatta ağır bir kriz ve gerileme sürecini işaret eden bu tablo sektörel bazda ise daha vahim bir hasarı işaret ediyor.
Tarım bölümünde büyüme eksi 2’ye inerken, sanayi kesiminin birinci çeyrekteki büyüme suratı yüzde 0! Öbür deyişle sanayi adeta kontak kapatmış ve muhtemelen ikinci, üçüncü çeyrekte tıpkı tarım üzere eksi büyümeye geçecek. Bu yüzden de apar topar 35 milyarlık ‘can suyu’ kredileri devreye sokulmaya çalışılıyor. Uygulanan dezenflasyon programı, gelirleri azaltma, tüketim ve harcamaları kısma, yüksek faizle finansmana erişimi sıkılaştırma atılımlarına karşın, birinci çeyrekteki yüzde 2’lik büyüme suratı, hane halkı tüketim harcamalarının yüzde 2, ithalatın yüzde 3 ve 6 Şubat zelzelesi nedeniyle yürütülen inşaat faaliyetleri sayesinde inşaat kesiminin yüzde 7,3 büyümesiyle sağlandı.
Teşvik dokümanlı yatırımlar süratle düşüyor, Osb‘lerde 10 binden fazla yeni yatırıma iptal
Hazine ve Maliye Bakanı Mehmet Şimşek’in ‘hayırlı olsun’ dediği yeni yatırım teşvik dokümanı düzenlemelerine karşılık, ağırlaşan kriz yatırımcıları ürkütmüş durumda. Artan siyasi ve ekonomik riskler, gitgide yaygınlaşan belirsizlik ve öngörülemezlik yatırımcının iştahını ve hevesini kuruttu. Sanayi ve Teknoloji Bakanlığı Teşvik Uygulama ve Yabancı Sermaye Genel Müdürlüğü’nün Ocak-Mart 2025 Teşvik Evraklı Yatırım bilgilerine nazaran; 2023’ün birinci çeyreğinde 4 bin 49 olan teşvik evrakı sayısı 2024’ün tıpkı devrinde 3 bin 199’a, bu yılın birinci çeyreğinde 2 bin 702’ye geriledi. Yatırım teşvik dokümanı sayısı geçen yılın tıpkı periyoduna kıyasla yüzde 15,5 azalırken, yatırım fiyatı yüzde 39,2, yaratılacak yeni istihdam kapasitesi yüzde 25,1 azaldı. 2023’ten bu yana uygulanan dezenflasyon programı, yüksek faiz siyaseti, finansa erişim kısıtlamalarının sonucunda bu yılın birinci üç ayına ait yatırım teşvik tablosu 2023’ün tıpkı periyoduyla karşılaştırıldığında ise teşvik dokümanı sayısı yüzde 33,3, yatırım meblağı yüzde 59,3, istihdam kapasitesi yüzde 44,1 geriledi.
Osb‘lerde ruhsatlı yatırımlar iptal, yatırım yapılmayan parsellere tekrar kamulaştırma
Hemen her daldaki yatırımların durma ve gerileme sürecine girdiğini gösteren bir diğer kritik gösterge ise Organize Sanayi Bölgeleri’nde ( Osb ) yatırım ruhsatına bağlanıp yatırım için parsel tahsis edilen yatırımlarda üçte teğe yaklaşan iptal sürecinin başlaması. 2023 yılında yapılan yasa değişikliği ile Osb‘lerde ruhsat alan ve parsel satışı yapılan yatırımların gecikme durumunda 6 ay uzatma talebinde bulunulması, buna karşın tamamlanmayan yatırımların ruhsatlarının ve parsellerinin iptal edilerek emlakın tekrar kamulaştırılması öngörülüyordu.
Yasa değişikliğine dayalı olarak çıkartılan yönetmelik uyarınca ruhsata bağlanıp, parsel tahsis edilen yatırımlar için tanınan tamamlama müddetleri ve uzatma talepleriyle ilgili süreç geçtiğimiz yılın eylül ayından itibaren dolmaya ve tahsislerin iptal süreçleri işlemeye başladı. Osb‘lerin resmi datalarına nazaran bu çerçevede tahsis edilen parsel sayısı 60 bin olurken, ruhsata bağlanıp yatırımcılara tahsis edilen parsel sayısı 48 bin 400. Fakat tahsis edilen parsellerde yatırımı tamamlayıp müddeti içinde faaliyete geçen tesis sayısı 36 binde kaldı. Hasebiyle Osb‘de, ruhsat alan ve yatırım yapılacağı taahhüt edilen 12 binden fazla parselde tesis inşaatları tamamlanamadı, yatırımlar gerçekleşmedi, işletmeler faaliyete geçmedi. Artık yatırıma tahsis edilen bu parsellerin tahsislerinin iptali, OSB idarelerince kamulaştırılması ve yine satışa çıkarılması gündemde. 2023’ten bu yana iki yıldır OSB’lerde teşvik evraklı, ruhsatlı ve parsel tahsisli yatırımların üçte birinden fazlası uygulanan ekonomik program, yüksek faiz, kredi kaynaklarına erişim zahmetleri vb. nedenlerle hayata geçirilemedi. Milyarlarca liralık yatırım kağıt üstünde kalırken, taahhüt edilen on binlerce kişilik yeni istihdam boşlukta kaldı.
Parayı faize-dövize yatırmak, yatırım yapıp risk almaktan daha cazip
Uygulanan para ve faiz siyasetleri, yatırımcıların yatırıma ayıracağı paraları faize ya da dövize yatırarak daha yüksek ve risksiz yarar elde etme imkanı sağladığı için OSB’lerdeki binlerce yatırım ruhsatı ve tahsisli parseller açıkta kaldı. Pek çok OSB’de yeni yatırım yerine mevcut yatırım tesislerinin, fabrikaların satış ya da kiralama ilanlarındaki artış dikkat çekerken, son devirde artan siyasi riskler, şirketlere ve mal varlıklarına el koyma kararları, şirketlere, holdinglere kayyum atanarak TMSF portföyüne alma teşebbüsleri yatırım iştahını daha da azaltmış görünüyor. Her gün bankaların 1 milyon, 2 milyon mevduata yüzde 52-57 ortasında değişen faizlerle 32 gün vadeli mevduata ödedikleri faizin aylık getirisinin 102-103 bin liranın üzerinde çıktığını ilan eden reklam ve tanıtımlar ortalığı kaplarken, milyarlarca liralık yatırım yapmayı planlayanların bu sermayeyi faize yatırarak daha yüksek ve risksiz yararı daha düşük stopaj vergisiyle elde etmesi kelam konusu.
Yatırımların durması, büyümenin yavaşlaması, işsizliği yükselişe geçirdi
Diğer yandan açıklanan nisan ayı işsizlik ve istihdam sayıları son periyotta hızlanan siyasi ve ekonomik risklerdeki artış, yaygınlaşan belirsizlik süreçlerinin dar ve geniş tarifli işsizliği tetiklediğini, işsizliğin yine süratle artışa geçtiğini gösterdi. Mart ayında yüzde 8’e gerileyerek son 12 yılın en düşük seviyesine indiği açıklanan dar tarifli işsizlik oranı nisanda yüzde 8,6’ya yükseldi. Geçen yılın nisan ayında yüzde 8,6 olan dar tarifli işsizliğin yine tıpkı düzeye yükselmesi yanında işsizlikte büyük yıkımın yaklaştığını gösteren asıl gelişme geniş tarifli işsizlik (atıl iş gücü) sayılarında kendisini gösteriyor. Mart ayında yüzde 28,8’e yükselen geniş tarifli işsizlik oranı nisanda bir ayda yaklaşık 4 puan birden artarak yüzde 32,2’ye çıktı. Geçen yılın nisan ayında yüzde 27,4 olan geniş tarifli işsizlik ve atıl iş gücü oranı bir yıl öncesine nazaran ise yaklaşık 5 puan artmış durumda. Münasebetiyle nisanda 3 milyon 63 bin kişi olarak açıklanan dar tarifli işsiz sayısı yüzde 32,2’ye çıkan atıl iş gücü verisine nazaran gerçekte 15 milyon kişi seviyesinde.
Uygulanan ekonomik program, para ve faiz siyasetleri sanayiciye, ihracatçıya, yatırımcıya adeta ‘yatırımı bırak, faize bak’ dercesine yüksek çıkar imkanları sağlarken, resmi datalarda de gizlenemez hale gelen yatırım düşüşü, işsizlik artışı, daha ağır bir ekonomik krizin yaklaştığını haber veriyor.
Kaynak: Haberler.com
