Avrupa Parlamentosu’nun (AP), sert tenkitler içeren Türkiye raporu, 17 Haziran Çarşamba günü yapılan oylamada 107’ye karşı 381 oyla kabul edildi.
Fransa’nın Strasbourg kentindeki parlamentoda yapılan oylamada çekimser kalmayı tercih eden parlamenterlerin sayısı ise 171 oldu.
Bağlayıcılığı olmayan evrakın son taslağına verilen 55 değişiklik önergesinden kimileri kabul edildi.
Bu önergeler sayesinde metne giren vurgular ortasında Yunanistan’ın Ege Denizi’ndeki tezlerine dayanak veren ve Türkiye’nin ön planda tuttuğu “Mavi Vatan” doktrininin aleyhine olanlar dikkat çekiyor.
Raporda, iki ülkenin diyalog ve işbirliği çizgisinde ilerlemeleri teşvik edilirken şu sözlere yer verildi:
“AP, Yunanistan’ın Birleşmiş Milletler Deniz Hukuku Mukavelesi’nin 3. Hususu uyarınca Ege Denizi’nde karasularını 12 deniz miline kadar genişletme konusundaki yasal hakkını kullanması halinde Türkiye’nin, Yunanistan’a karşı resmi savaş tehdidini (casus belli) sürdürmeye devam etmesinden derin telaş duyduğunu söz eder.”
AP, bunun, müttefikler ve düzgün komşular ortasında “akılalmaz bir durum” olduğunu vurguladı.
Raporda “Mavi Vatan” doktrinini yasalaştıracak tasarıyla ilgili AP’nin duyduğu kaygı de değişiklik önergesiyle metne girdi.
Metinde “AP, Türkiye’nin, ‘Mavi Vatan’ doktrinini teşvik etmek de dahil olmak üzere, Yunanistan ve Kıbrıs Cumhuriyeti üzere AB üye devletlerinin egemenliğini ve egemenlik haklarını ihlal etmeye devam etmesini kınamaktadır” tabirleri kullanıldı.
Kıta sahanlığı ve Münhasır Ekonomik Bölgeleri sonlandırma, bu bölgelerdeki doğal kaynakları arama ve işletme hakkı hususlarında Türkiye’nin üye ülkelerin egemenlik haklarına hürmet göstermesi ve bunlara muhalif olacak yasa çıkarmaması talep edildi.
Mutlak butlan raporda
Taslak raporda yer almayan CHP’ye ait mutlak butlan kararı konusu da buna ait değişiklik önergesinin kabulüyle metne girdi.
Mutlak butlan konusunda raporda şu sözlere yer verildi:
“AP, bu durumu muhalefete yönelik daha geniş çaplı bir baskı eğiliminin en son örneği olarak kıymetlendiriyor.
“Bu eğilim, gelecekteki seçimlerde potansiyel rakipleri ortadan kaldırmak gayesiyle yargı sisteminin bir araç olarak kullanılması ve münasebetiyle Türkiye’yi büsbütün otoriter bir sisteme daha da sıkı bir halde bağlamayı içeriyor.”
Hızlı bir kurultay düzenlenmemesi halinde muhalefet partisinde iç kriz riskleri bulunduğu görüşünün savunulduğu dokümanda, “AP, CHP’nin seçilmiş Genel Lideri Özgür Özel ile parti idaresinin siyasi kurgularla misyondan alınmasını şiddetle kınamaktadır” denildi.
Gri pasaport vurgusu
Schengen vizesine ait bahisler metinde geniş biçimde işlenirken Türkiye’ye vize muafiyeti için gerekli olan son altı kriteri yerine getirme daveti yapıldı.
Vize kolaylaştırma adımlarına takviye veren ve üye ülkelere bu mevzuyla temaslı kaynak artırımı davetinde bulunan AP’nin, bu yıl hizmet pasaportlarına atıf yapması dikkat çekti:
“AP, Türk hükümetinin, tüm nüfusa yarar sağlayabilecek bir çerçeve oluşturmak için gerekli adımları atmazken sayıları bilinmeyen hizmet pasaportlarını suistimal etmesinden ıstırap duymaktadır.”
Yargıda ikili standart iddiası
Türkiye’deki yargı sistemi ve uygulamaları AP’nin her yıl sert biçimde eleştirdiği ögeler ortasında.
Bu durum bu yılki evrakta de değişmedi.
AP, “Türkiye’de hukukun üstünlüğünün önemli formda aşınmaya devam etmesi ve yargı bağımsızlığının bulunmaması konusunda derin endişelerini” lisana getirdi.
Belgede, “AP, yargı sistemindeki tarafsızlık ve bağımsızlık eksikliğini ve ikili standartların yaygın olarak uygulanmasını esefle karşılamaktadır” denildi.
Rapora, “hükümet destekçilerine muhalefet üyeleriyle tıpkı formda davranılmadığı” notu düşüldü.
Osman Kavala ve Selahattin Demirtaş hakkındakiler de dahil olmak üzere Avrupa İnsan Hakları Mahkemesi kararlarının uygulanmasını isteyen AP, İstanbul Belediye Başkanı Ekrem İmamoğlu’nun dava sürecini eleştirdi ve tutukluluk halini bir kere daha kınadı.
Türkiye gerek AB Komsiyonu’nun gerekse AP’nin raporlarında yargı, temel haklar ve iç siyasi gelişmelerle ilgili olarak yapılan vurguları taraflı, önyargılı ve temelsiz argümanlar olarak kıymetlendiriyor ve kategorik olarak reddediyor.
Dikkat çeken laiklik vurgusu
AP’nin beş yıl ortadan sonra laiklikle ilgili bir vurgu yapması dikkat çekti:
“AP, Türk makamlarının, Türkiye Cumhuriyeti’nin Anayasa’da garanti altına alınmış laik temelleriyle bariz bir tezat oluşturan, dini bir yaklaşıma dayalı geriletici bir ahlak gündemini toplumun her kısmına aşılama biçiminden duyduğu tasanın giderek arttığını tabir eder.”
Bu eğilimin, “mevzuatta, siyasi telaffuzda, eğitimde, kültürel hayatta ve medyada gözlemlenebildiği ve bu durumun laikliğin, çoğulculuğun ve temel özgürlüklerin aşınmasına ait önemli tasalar uyandırdığı” evraka yansıtılan vurgular ortasında yer aldı.
AP, en son 19 Mayıs 2021’de kabul edilen Türkiye Raporu’nda laiklik vurgusu yapmıştı.
Bakan Gürlek’e yaptırım daveti metinde kaldı
Taslak evrakta yer alan Adalet Bakanı Akın Gürlek’e yaptırım davetinin sonuncu metinde düşürülmesi için rastgele bir değişiklik önergesi verilmediğinden bu vurgu raporun son halinde de yer aldı.
Raporda, “demokratik gerileme göz önüne alınarak” insan hakları ve temel özgürlüklerin önemli ve kasıtlı ihlallerinden sorumlu Türk yetkililere karşı, AB Global İnsan Hakları Yaptırım Rejimi’nin işletilmesi talebi yer alıyor.
Belgede, “Bu yetkililer ortasında, kayyum rolünü üstlenenler ve onları atayanlar yahut devletin baskıcı sisteminde kilit rol oynayanlar, örneğin eski İstanbul Başsavcısı Akın Gürlek üzere isimler yer almaktadır” sözleri kullanıldı.
AP’nin daveti ilgili şahısların AB’deki varlıkların dondurulması odaklı.
AP birinci defa spesifik isim belirtse de kısıtlayıcı tedbir daveti birinci değil.
Gürlek raporla ilgili sorulara metnin bağlayıcılığı olmadığını vurgulayarak cevap vermiş ve “Biz misyonumuzu yaptık, yapmaya da devam ediyoruz” demişti.
‘Siyasi irade yok’ mesajı
Türkiye ile AB ortasında 2005’te başlayan üyelik müzakereleri 2018’den bu yana fiilen donmuş durumda.
AP’ye nazaran mevcut durumda müzakerelere dönülmesi için hukukun üstünlüğünün ve demokratik süreçlerin korunması konusunda somut ilerleme kaydedilmesi gerekiyor.
Bu çeşit bir ilerleme sağlanmadığı takdirde iştirak sürecinin tekrar başlatılamayacağının vurgulandığı evrakta şu sözlere yer verildi:
“AP, bu süregelen eylemsizliği, Türk hükümetinin ıslahat ya da üyelik sürecini yine canlandırma konusunda gerçek bir siyasi iradeye sahip olmadığının açık bir göstergesi olarak pahalandırıyor.”
Türkiye, AB’nin üyelik süreci konusunda ahde vefa unsuruna uygun hareket etmediğini savunuyor.
Ankara, Brüksel’in üyelik perspektifini güçlendiren bir yaklaşım içinde olmadığı görüşünde.
İlişkilerin, kimi üye ülkelerle yaşanan ikili problemlerin rehini haline gelmesine müsaade verildiği de Türkiye’nin öne çıkan tenkitleri ortasında yer alıyor.
Stratejik ehemmiyet vurgusu
Belgede, bilhassa değişen jeopolitik görüntü ışığında, bölgesel güvenlik mevzularında AB-Türkiye işbirliğinin güçlendirilmesinin değeri vurgulandı.
AP, birebir vakitte bir NATO müttefiki olan Türkiye’nin stratejik ve jeopolitik kıymetinin altını çizdi.
Uluslararası güvenlik ve AB’nin stratejik çıkarları açısından kritik değere sahip alanlarda, ayrıyeten göç idaresi, terörle çaba ve güç güvenliği üzere öteki ilgili işbirliği alanlarında Türkiye’nin giderek artan varlığı, tesiri, arabuluculuk ve kolaylaştırıcı rolü teyit edildi.
AP evrakında, Türkiye ile güvenlik ve savunma alanlarında karşılıklı stratejik çıkarlara fayda sağlayan durumlarda pragmatik işbirliğinin güçlendirilebileceği bildirisi verildi.
AP, Türk makamlarının devam eden makroekonomik istikrar ve ıslahat programını ve enflasyonu düşürürken büyümeyi muhafaza taahhütlerini memnuniyetle karşıladığını söz etti.
Türkiye’nin yaklaşık 2.7 milyon mülteciye konut sahipliği yapmasını takdir etmeyi sürdürdü.
Gümrük birliğinin güncellenmesine kaideli dayanağını sürdüren AP, Kıbrıs sorunu konusunda iki devletli tahlilden vazgeçilmesi talebini yineledi.
Kaynak: Haberler.com
